آخرین مطالبنقد وبررسی فیلم

نقد و بررسی کامل فیلم بابا عزیز

بابا عزیز

عوامل فیلم

بازیگران
پرویز شاهین‌خو (بابا عزیز)
حسین پناهی
گلشیفته فراهانی
محسن قاضی مرادی
مرتضی زارع
حامد حسنی پور
حسام حسنی پور
جهانسوز فولادی
کاوه خداشناس
علی اصغر نجات
نگار آتش افروز
شهاب الدین تبریزی
علی نصیبی
راضی امیری
علی سربندی فراهانی
سورن محرابیان
پوریا بهره مند
خداداد مجلس آراء
رامونا شاه
مریم حمید
نسیم کاهلول
محمد گرایا 

نویسنده و کارگردان بابا عزیز: ناصر خمیر

بازیگران: حسین پناهی، پرویز شاهین‌خو، گل‌شیفته فراهانی،‌کاوه خداشناس و…

مدیر تصویربرداری: محمود کلاری

موسیقی: آرماند امار

تهیه‌کنندگان: سیریال اوریول,  علیرضا شجاع نوری

خلاصه‌‌‌‌‌فیلم

پیرمرد درویش عارفی به نام «بابا عزیز» در بیابان به سوی مقصدی در حرکت است. او که نابینا است و پیاده طی طریق می کند، نوه ی خود را که دختربچه ای ۷ ساله به نام «ایشتار» است به همراه دارد تا دستگیر و راهنمایش باشد. ایشتار در طول راه، همواره سؤالهایی از بابا عزیز می پرسد و بابا عزیز که علی رغم نابینایی و کهنسالی کاملاً هوشیار است به سؤالات او پاسخ می گوید. از خلال پرسش و پاسخ های بابا عزیز و ایشتار، فهمیده می شود که بابا عزیز، به سمت یک گردهمایی می رود که نه او و نه هیچ کدام از شرکت کنندگان گردهمایی، از مکان و زمان دقیق آن اطلاعی ندارند، گردهمایی بزرگ درویشان که هر ۶ سال یک بار برپا می شود. در طول مسیر، بارها، ایشتار از همراهی بابا عزیز خسته می شود و حتی پیش می آید که به دنبال کسی می گردند که ایشتار را برگرداند، ولی ایشتار تا پایان، بابا عزیز را همراهی می کند. بابا عزیز برای ایشتار از سرگذشت شاهزاده ای می گوید که وقتی بابا عزیز کودک بود و همراه پدربزرگش به همین گردهمایی می رفت، ‌با او مواجه شده بودند. شاهزاده ای که اطرافیان خود را رها کرده و شب ها و روزهای بسیار، در کنار یک برکه، با حقیقتی که در آب برکه می بیند ‌عاشقانه صحبت می کند. (سرگذشت شاهزاده به وسیله تصویر بیان می شود.) بابا عزیز و ایشتار به راه خود ادامه می دهند و در این امتداد، با افراد و حوادث مختلفی رو به رو می شوند. آنها با زید روبه رو می شوند. مرد جوانی ، که در مسابقه ی قرائت قرآن برنده شده بوده است و به واسطه ی شرکت در مسابقه قرآن در یک کشور خارجی، با حوادثی رو به رو شده که او را هم در مسیر گردهمایی درویشان قرار داده است. زید می خواهد در گردهمایی، شاعر درویشی را که مجذوب شعرهایش است، پیدا کند. گوشه هایی از سرگذشت زید به تصویر کشیده می شود. آنها در ادامه ی راه با عثمان برخورد می کنند و از طریق سرگذشت عثمان که به تصویر کشیده می شود با حسین و حسن آشنا می شوند. سرگذشت عثمان (جوان فقیر نامه بر) از رسیدن او برای مدتی کوتاه به آرزوهایش و بعد جداشدن و در حسرت آنها ماندن حکایت می کند. آرزوهایی که فقط مادی و دنیایی بوده اند. حسین شاگرد خوشنویس و دوست عثمان است، جوان آرمانگرایی که ناامیدانه در پی کمال است. حسن برادر دوقلوی حسین و از نظر اخلاقی در نقطه ی مقابل اوست. و گاه در حال عیاشی دیده می شود. بابا عزیز و ایشتار به راه خود ادامه و با نور رو به رو می شوند. نور هم دختر جوانی است که به دنبال پدر شاعرش در پی راهیابی به گردهمایی درویشان است. شاهزاده، زید،‌ نور، حسن، حسین و عثمان که بخش هایی از سرگذشت هایشان به تصویر کشیده شده، هر کدام با حوادثی، با گردهمایی درویشان ارتباط پیدا کرده و در پی رسیدن به آنند. مشخص نیست از تمام آنهایی که در تکاپو برای رسیدن به گردهمایی بودند، کدام یک در آنجا حضور دارند. حلقه ی درویشان در حال چرخیدنند. گویی این حرکت، آنها را به سوی ستارگان می برد.

نقد فیلم بابا عزیز

هنگام تماشای فیلم بابا عزیز، همواره این ندا تداعی می‌شود و می‌گوید که، همه چیز راه است؛ به واقع در راه بودن، حقیقتِ مسلکِ عارفان است که هیچ موقفی تواناییِ بازداشتنِ او را ندارد.

فیلم بابا عزیز و آثاری از این دست، مثل کولی علی شاه‌حاتمی یا راه رفتن روی سیم احمدرضا معتمدی را می‌توان به چشم کوشش‌هایی دید که سعی در محک زدن مدیوم سینما و توان استماع مخاطب برای مضامینی غیر مرسوم و کمی تا قسمتی عرفانی-فلسفی ( که به عنوان آثار معناگرا شناخته می‌شوند )، مورد سنجش و تحلیل قرار داد؛ هرچند در فرم گرفتن ضعیف و در انتقال مفاهیم عجول باشند.

حساسیت‌ها در فیلم بابا عزیز، برای نشان دادنِ مضمون اثر حتی در نام‌گذاری کاراکتر ها هم خود را نشان می‌دهد، نوه بابا عزیز که او را در سفرش همراهی می‌کند نیشتار نام دارد، نیشتار به معنای الهه عشق است که در زبان‌های کهن ریشه‌های هم‌سان نیز برای این نام وجود دارد و فیلم با تولد این الهه که به زیر طوفان شن مانده است آغاز می‌شود، و این فرشته به سراغ پدربزرگ خود یعنی بابا عزیز، پیر طریق می‌رود تا او را به مقصد رهنمون سازد.

چشم انداختن و محوِ تماشا شدن در طی طریق فرصت هیچ تکلمی نمی‌دهد، که در غیر این‌صورت کلام و سخن، حقیقت را مسخ کرده و به دام حدودی می‌اندازد که محصور در زبان می‌ماند؛ هرچند راه شناخت پدیده‌ها از مسیرِ دیالوگ و ارتباط کلامی با آن‌ها می‌گذرد ولی عرفان در پله‌ای بالاتر و در مقام چشم جهان بین، خود را میان هرچه هست رها می‌کند؛ مثل دوره‌گردی که از عطار نیشابوری، عطار نیشابوری ساخت.

حال نسبت مدیومی مثل سینما با این وضع چیست؟ سینمایی که تماما با تصویر سخن می‌گوید و دوربین‌اش هیچ محدودیتی برای  سیر و صیرورت ندارد، حکما از ظرفیت بالایی برای ابراز این دست از مضامین دارد.

حال نسبت مدیومی مثل سینما با این وضع چیست؟ سینمایی که تماما با تصویر سخن می‌گوید و دوربین‌اش هیچ محدودیتی برای  سیر و صیرورت ندارد، حکما از ظرفیت بالایی برای ابراز این دست از مضامین دارد، اما نباید فراموش کرد که اگر این حرف‌ها بی‌ملاحظه و بدون قید ظرافت به تصویر کشیده شود نه تنها کمکی به مضمون نمی‌کند بلکه راه را برای پرداخت‌های بعدی نیز سخت‌تر می‌سازد؛ فیلم بابا عزیز نیز در همین بند گرفتار شد که حتی در فصول متعددی از فیلم ارتباطات کلامی کاراکترها آن‌قدر خام و بدوی بود که مخاطب در تمرینی بودن این سکانس‌ها تشکیک می‌کند و یا می‌توان به این نکته اشاره کرد که از ظرفیت و زیبایی صحرا اثری کم‌مایه در فیلم مشاهده می‌کنیم، تا جایی که احتمال می‌رود لوکیشن یک شهر دورافتاده‌ای‌ست که قدری بیشتر از جاهای دیگر خاک خورده و تمایزِ قابلی از صحرا بودن، به معنای هیچ نبودن جز آنان که در راه رسیدن به مقصود خود هستند؛ نمی‌بینیم.

موسیقی بابا عزیز کار آرمند امار است که سابقه درخشانی در ساخت موسیقی فیلم دارد و حتی می‌توان گفت که این موزیسین، شیمیِ فیلم را به خوبی زیست کرده و موسیقی‌ش کاملا هم‌نوا با مضمون فیلم پیش می‌رود، هرچند انتظار می‌رفت این موسیقی و مجموعا کارهای این موزیسین حضور بیشتری در کار داشته باشد اما سازنده به قطعات کوتاهی از آن بسنده کرد.

اما همه این‌ها باعث نمی‌شود که کوشش ناصر خمیر برای پرداختن به این مضمون را نادیده گرفت، با توجه به این‌که فیلم محصولِ مشترکی بین دو کشور بوده و قطعا جلب رضایت طرفین برای اختصاص بودجه به کاری که پیش‌بینی می‌شد چشم‌انداز مطلوبی در گیشه‌ها نداشته باشد، بسیار سخت بود، اما این جسارت به خرج داده شد تا اثری متفاوت بر روی پرده سینماها نقش بندد؛ آثاری که گمان می‌رود به تاریخ پیوسته باشند و مشاهده مشابه آنها برای بار دیگر، آن‌هم نه تنها در سینمای تجارت‌زده، بل در جامعه و تفکر تجارت‌زده، غیرممکن و بعید است.

بابا عزیز
بابا عزیز

افتخارات:

۱) برنده‌ی جایزه بهترین هیئت داوران برای ناصر خمیر از جشنواره سه قاره نانت در سال ۲۰۰۵

۲) نامزد دریافت جایزه بهترین فیلم از جشنواره سه قاره نانت در سال ۲۰۰۵

۳) برنده‌ی سیمرغ بلورین بهترین فیلم معناگرا از جشنواره‌ی بین‌المللی فیلم فجر در سال ۲۰۰۵

۴) برنده‌ی بهترین فیلم از جشنواره‌ی فیلم مسقط در سال ۲۰۰۶

۵) برنده‌ی بهترین فیلم بلند از جشن خانه سینما در سال ۲۰۰۶

بابا عزیز

« بابا عزیز: شاهزاده‌ای که روحش را سگالید »

فیلم بابا عزیز، فیلمی دلچسب و عارفانه است. مخاطب همراه و همسفر با باباعزیز و نوه‌ی کوچکش ایشتار سفر در بیابان را آغاز می‌کند. سفری به سوی کعبه‌ی دراویش.

بابا عزیز، مانند بوداست. شاهزاده‌ای که برای یافتن و درک حقیقت، راه و روش دیگری را برای زندگی‌اش انتخاب می‌کند، هفت وادی عرفان ـ طلب، عشق، معرفت، استغنا، توحید، حیرت، فقر و فنا ـ را طی می‌کند  و به عارفی صبور، مهربان، حق‌جو و با بصیرت بدل می‌گردد. کسی که با چشم دل می‌بیند و بر همه چیز و همه کس محیط است. تا آن‌جا که به مانند درویشی که زندگی عطار نیشابوری را متحول کرد، زمان و مکان مرگ خود را می‌داند و در نهایت به دریای بی‌کران الهی می‌پیوندد. 

در فیلم آقای خمیر، راه رسیدن به خدا و حق، از درون آدمی آغاز می‌شود و تنها تفکر و تأمل و تعقل است که او را به حق می‌رساند. مهم نیست دین و زبان و رنگ و نژاد و جنسیت و تفکر آدمی چه باشد، مهم این است که او حقیقت را دریافته باشد، به شعور پلورالیستی و آزادی اندیشه و دین رسیده باشد و همه‌ی این‌ها یعنی عرفان.

بابا عزیز

پی‌نوشت:

۵) داستانی که جامی از زهد عطار نقل می‌کند، این است: عطار در محل کسب خود مشغول به کار بود که درویشی از آنجا گذر کرد. درویش درخواست خود را با عطار در میان گذاشت، اما عطار همچنان به کار خود می‌پرداخت و درویش را نادیده گرفت. دل درویش از این رویداد چرکین شد و به عطار گفت: «تو که تا این حد به زندگی دنیوی وابسته‌ای، چگونه می‌خواهی روزی جان بدهی؟» عطار به درویش گفت: «مگر تو چگونه جان خواهی داد؟» درویش در همان حال کاسه چوبین خود را زیر سر نهاد و جان به جان آفرین تسلیم کرد.

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

بستن